Στέλιος Παπαθανασίου

Ο Στέλιος Παπαθανασίου ομιλεί μια γλώσσα στοχαστική, φιλοσοφημένη, κάπως προσεκτική και ΄΄κρατημένη΄΄. Ό,τι βγάζει από το στόμα του είναι καλώς ζυγισμένο και επεξεργασμένο. Με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη άρχισε να ασχολείται συστηματικά από το 1990 και εξής, και μάλιστα στην προσέγγισή του αξιοποίησε το σύστημα Μπαχτίν. Η πολυφωνικότητα του Παπαδιαμάντη κατέχει το τρίτο μέρος στη μελέτη του ΄΄Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και η γραμμή του ορίζοντος΄΄, εκδόσεις Μυγδονία, 2007. Χθες 14.1.2010, ΄΄5 εν Χριστώ αδελφοί΄΄, εκείνος, εγώ, η κα Ευτυχία Γεωργούλια, η κα Αθηνά Ψαροπούλου και έτερο μέλος της συντροφιάς, ονόματι Βασίλης Κανελλάκης, μοιράσαμε το ψωμί και το κρασί των σκέψεών μας γύρω από την τράπεζά μας, εν οδώ Ατρειδών 14, στον Άγιο Αρτέμιο. Είναι μέλος της Εταιρείας Παπαδιαμαντικών Σπουδών, που εδρεύει όπου και οι εκδόσεις Δόμος, Μαυρομιχάλη 16. Έχει περάσει από όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και προ 15 μηνών περίπου αποχώρησε από το Πειραματικό Λύκειο Θεσσαλονίκης. Υμνεί μετά λατρείας τον κυρΑλέξανδρο και τον μνημονεύει, ενώ θεωρεί ανά{σ}ταση ψυχής και πνεύματος την οικείωση της γλώσσας του. Τον βρίσκουν αντίθετο όλοι οι επιστήμονες και οι διανοούμενοι που εκουσίως ή ακουσίως στερούν τον νέο σπουδαστή τού σήμερα από την επαφή αυτή, από αυτό το ανεκλάλητο αίσθημα πλήρωσης και γοητείας, που αποτελεί το φυσικό προϊόν αυτής της ανάγνωσης. Το στοίχημα τού σήμερα ή μάλλον ένα από τα στοιχήματα τού σήμερα είναι η αναγνώριση της πατρότητας πολλών μεταφράσεων που δημοσιεύτηκαν στον Τύπο από τον μεταφραστή Παπαδιαμάντη.

Στιχουργικά αινίγματα

14-1-2010

Με την Ευγενία Σωτηροπούλου η γνωριμία μας είναι παλαιά: καθόμαστε στο ίδιο θρανίο στον αλησμόνητο εκείνον τελευταίο χρόνο της λυκειακής τριετίας. Μοιραία, μετά την έξοδό μας χωρίσαμε και χαθήκαμε. Αλλά το γεγονός ότι συνεχίζει (όπως και εγώ) να διαμένει στη γειτονιά μας λειτούργησε επανασυνδετικά.
Προχθές μου έστειλε λίγους στίχους της, και μου έβαλε το αίνιγμα "πες μου λοιπόν στα γρήγορα, σε τι αναφέρονται;". Ομολογουμένως δεν μπόρεσα να το βρω. Όταν μου είπε τη λύση, αποφάσισα να ξαναγράψω τους στίχους, για να φτιάξω ένα παραλλαγμένο αδελφάκι της αυτής Ιδέας, ή του αυτού σημαινομένου, μέσω όμως διαφορετικών σημαινόντων.

Παπαδιαμαντική Ελλάς

Τις τελευταίες μέρες, μέσα από ηρωικά διαλείμματα χρόνου, τα οποία διασώζω είτε παραιτούμενος από παραδεδομένες υποχρεώσεις είτε διά οικογενειακού πραξικοπήματος, μεταβαίνω στην αλλοτινή Σκιάθο.
Πολλή χαρά μού έχει δώσει αυτό το ταξίδι. Ζω την Ελλάδα του τέλους του 19ου αιώνα, με γραφικές τοποθεσίες, ανυπέρβλητους βράχους, ερημικά εξωκκλήσια, λησμονημένα ήθη - αλλά και με αεικίνητους αιπόλους, ηθικόφρονες χήρες παπαδιές, λεβεντόκορμους ιερείς, απόκοτους ναυτικούς με τα ρυτιδωμένα υποκάμισά τους.
Αυτές οι λεγόμενες ΄΄ηθογραφίες΄΄, ανεξάντλητες κι αν είναι, ζωηράν εντύπωσιν μου προκαλούν. Και λέω μέσα μου στ' αλήθεια: Μα πού ζούσα όλον αυτόν τον καιρό; Υπήρχε τέτοιος φυσικός παράδεισος και τον αγνοούσα; Μιλιόταν κάποτε τόσο μαγευτικά η ελληνική γλώσσα, ώστε να καταπίνεις μπουκιά μπουκιά κάθε λέξη της, να συγκινείσαι από κάθε αρμό και λεξίδιόν της, να γλυκαίνεσαι από τους συνδυασμούς και τις αντηχήσεις σπανίων πια και μη χρησιμοποιουμένων επιθέτων;

Τα παραμύθια του καλού μάγου

Εάν τα παραμύθια του ποιητή Γιάννη Κοντού είναι όντως αλληγορικά, τότε κάτω από το στρώμα τους κρύβεται μια αρκετά ευρύχωρη φέτα ζωής, στεγνή όπως όλες οι αλήθειες. Εις την περίπτωσιν λοιπόν αυτή, κάπου ανάμεσά μας πρέπει να κυκλοφορούν μεταμφιεσμένες ως καλοί μάγοι ορισμένες αγγελικές υπάρξεις, που σκορπίζουν την αγάπη και όχι μόνο εποχικώς, μεταμορφώνουν τους ανθρώπους αλλά και τα ζώα, συμπονούν τα παραγκωνισμένα δίδυμα μαύρα αδελφάκια, που δεν τα παίζουν τα άλλα παιδιά, βάζουν φτερά στα αθώα ερπετά ώστε να βλέπουν από ψηλά το σύμπαν. Εμφανίζονται όπως ο από μηχανής Θεός, με το βρόντο ενός χρωματικού ΄΄μπαμ΄΄ και αμέσως παίρνουν το ραβδί τους για να αλλάξουν το γκρίζο τοπίο των αδύναμων ψυχών. Αυτές οι αγγελικές υπάρξεις που έμμεσα υμνεί ο εν λόγω παραμυθόκοσμος δεν ανευρίσκονται εύκολα, κυκλοφορούν με παραπλανητικά ενδύματα, με ψευδεπίγραφες ιδιότητες, χάνονται μέσα στο πλήθος μυστηριωδώς, γίνονται αέρας στη λύτρωση αλλά και φωτιά στον κίνδυνο.

Στο Λεβίδι Αρκαδίας

 

Το 1936 απεβίωσε ο παλαιός δικηγόρος και μετέπειτα πολιτικός Αλέξανδρος Παπαναστασίου και φέτος, εν έτει 2009, επισκεφθήκαμε οικογενειακώς και δη για πρώτη φορά το Λεβίδι Αρκαδίας. Το κατάλυμά μας έκειτο επί ενός καλοστρωμένου ανηφορικού δρόμου, ο οποίος περνώντας ξυστά δίπλα από την κεντρική πλατεία του χωριού οδηγεί προς το βουνό, ένα βουνό πυκνόφυτο, του οποίου η κόμη αποτελείται από περήφανα έλατα. Πρέπει να έχει παρέλθει μεγάλη απόστασις χρόνου από την τελευταία μας επίσκεψη σε ηπειρωτικό χωριό, διότι η συνάντησις με τις συνήθεις εικόνες της εκεί καθημερινότητας προκαλούσαν τσιμπήματα εκπλήξεως. Για παράδειγμα, το εωθινό λάλημα του πετεινού, ο προγραμματισμένος ήχος της καμπάνας ανά μισή και μία ώρα, η μυρωδιά που αναδυόταν από καμένο ξύλο τζακιού, ένα σύννεφο πρωινής ομίχλης που έκρυψε το βουνό, η συμπεριφορά ενός κεραμιδόγατου, οι άνθρωποι του δημαρχείου, το ψωμί που έβγαζε ο παραδοσιακός φούρνος, η πέτρα και το κεραμίδι των σπιτιών, η γαλήνη του πρωινού, το να ομιλούν οι σύνοικοι φωναχτά και από απόσταση επί του ίδιου δρόμου και η δημόσια συνεννόησή τους να είναι σαν τραγούδι, μια παλιά γυναίκα που τίναζε τα καλύμματα και τη φλοκάτη, τάιζε τις κότες και μάζευε τα κάρβουνα για τη φωτιά κ.λπ. Για να φαντασθείτε πόσο βαθιά έχουν φωλιάσει μέσα μας οι εικόνες του άστεως, βαδίζοντας προς το κατάλυμά μας αντικρίσαμε ένα έλατο και μας πήρε ορισμένα δευτερόλεπτα για να συνειδητοποιήσουμε ότι το εν λόγω (στολισμένο και φωτισμένο) έλατο δεν βρίσκεται σε προθήκη εμπορικού καταστήματος των Αθηνών, αλλά είναι φυσικό, γνήσιο, αληθινό.

Γέννηση - και θάνατος νέου Χριστού

Σ' έβαλα σ' ένα κουτί κι είπα μόνο ΄΄έχε γεια΄΄
πρώτος κίνησες εσύ κι άφησες εμέ ραγιά
να οργώνω στο ζυγό να ματώνει η πέτσα μου
να παγώνω να ριγώ να πονούν τα μέσα μου.

Σκάλα φιδογυριστή και θ' ανέβεις σ' ένα εξώστη
να κοιτάς γυμνή τη σάρκα που με χρώματα εζώστη
των σπιτιών τα μαύρα οστά, τις σκιές πάνω στο βλέμμα
λόγια κουρελόχαρτα και τα δάκρυα σε δέμα.

Να περνούν τα σύννεφα πάνω από τη μνήμη
να ρουφιέται ο πόνος μας σαν να σβήνει το καμίνι
ταραγμένα όνειρα να βαστούν μια σπάθη
να περνά ένας αϊτός και σαν το λυγμό να εχάθη.

Σπεύδε βραδέως

Βλέποντας την Κυριακή το βράδυ ένα ντοκιμαντέρ στην ΕΤ1 για την αντίληψη του χρόνου, αισθάνθηκα σαν να συνόψιζε σκέψεις που ανά καιρούς είχα κάνει για το θέμα αυτό.
Παρουσιάζοντας την ισοπεδωτική αντίληψη των 200 τελευταίων ετών για τον χρόνο, βάσει της οποίας το "παράσημο τιμής" του νεωτερικού ανθρώπου είναι η πλήρης αξιοποίηση του χρόνου, τουτέστιν το να μην αφήνει λεπτό ανεκμετάλλευτο, δηλαδή να είναι συνέχεια απασχολημένος με κάτι, ανέδειξε την πολιτισμική ψύχωση του δυτικού ανθρώπου: τον φόβο μπροστά στον "άδειο" ("ελεύθερο") χρόνο.